Trong thăm khám lâm sàng, không phải mọi bất thường bên trong cơ thể đều có thể nhận biết qua quan sát bên ngoài hoặc những triệu chứng người bệnh mô tả. Khi đó, các phương tiện chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ có thêm thông tin để đánh giá cấu trúc và tình trạng của các cơ quan. Trong đó, siêu âm là kỹ thuật được sử dụng rộng rãi nhờ tính thuận tiện, không sử dụng bức xạ ion hóa và khả năng cung cấp hình ảnh theo thời gian thực.

Siêu âm hoạt động như thế nào?

Siêu âm sử dụng sóng âm tần số cao để tạo hình ảnh các cấu trúc bên trong cơ thể. Khi sóng âm truyền vào cơ thể và gặp các mô có đặc tính khác nhau, tín hiệu phản hồi được đầu dò thu nhận và xử lý thành hình ảnh trên màn hình.

Tùy vào cơ quan cần khảo sát, bác sĩ sẽ lựa chọn loại đầu dò, tần số và phương pháp khảo sát phù hợp. Hình ảnh thu được có thể cung cấp thông tin về kích thước, hình thái, cấu trúc của cơ quan cũng như một số dấu hiệu bất thường.

Một ưu điểm đáng chú ý của siêu âm là khả năng quan sát theo thời gian thực. Với siêu âm Doppler, ngoài đánh giá hình thái, bác sĩ còn có thể khảo sát dòng chảy của máu trong tim và mạch máu, qua đó bổ sung thêm thông tin về tình trạng tuần hoàn.

Ứng dụng rộng rãi trong nhiều chuyên khoa

Siêu âm được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực của y học. Tại ổ bụng, kỹ thuật này thường được sử dụng để khảo sát gan, mật, tụy, lách, thận và các cấu trúc liên quan. Ở tuyến giáp, mô mềm và cơ xương khớp, siêu âm có thể hỗ trợ phát hiện và đánh giá các tổn thương khu trú, dịch hoặc những thay đổi về cấu trúc.

Trong tim mạch, siêu âm tim và Doppler giúp đánh giá cấu trúc, hoạt động của tim và dòng máu qua các buồng tim, van tim. Trong sản phụ khoa, siêu âm được sử dụng để đánh giá cơ quan sinh dục và theo dõi thai kỳ theo từng giai đoạn.

Tùy từng trường hợp, siêu âm có thể hỗ trợ phát hiện những bất thường như nang, khối, sỏi, dịch, thay đổi kích thước hoặc cấu trúc của cơ quan. Kết quả này là một trong những cơ sở để bác sĩ định hướng chẩn đoán và lựa chọn phương pháp đánh giá tiếp theo khi cần.

Không chỉ phát hiện mà còn hỗ trợ theo dõi

Giá trị của siêu âm không dừng lại ở việc phát hiện bất thường ban đầu. Trong một số bệnh lý, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm lặp lại để theo dõi sự thay đổi về kích thước, hình thái hoặc đặc điểm của tổn thương trong quá trình điều trị.

Bên cạnh đó, hình ảnh siêu âm theo thời gian thực còn có thể được sử dụng để hỗ trợ một số thủ thuật dưới hướng dẫn hình ảnh, giúp bác sĩ xác định vị trí cần tiếp cận và theo dõi quá trình thực hiện.

Do không sử dụng bức xạ ion hóa, siêu âm có thể được thực hiện lặp lại khi có chỉ định phù hợp. Tuy nhiên, “an toàn” không đồng nghĩa với việc có thể sử dụng tùy ý. Việc thực hiện cần dựa trên chỉ định chuyên môn, sử dụng mức năng lượng và thời gian khảo sát phù hợp, đồng thời bảo đảm chất lượng của thiết bị và năng lực của người thực hiện.

Siêu âm có thể thay thế các phương pháp chẩn đoán khác?

Câu trả lời là không.

Siêu âm có nhiều ưu điểm nhưng cũng có những giới hạn nhất định. Chất lượng hình ảnh có thể bị ảnh hưởng bởi vị trí và độ sâu của cơ quan, khí trong đường tiêu hóa, cấu trúc xương, thể trạng người bệnh và nhiều yếu tố kỹ thuật khác. Bên cạnh đó, kết quả phụ thuộc đáng kể vào kỹ thuật khảo sát và kinh nghiệm của người thực hiện.

Vì vậy, kết quả siêu âm cần được bác sĩ phân tích cùng với triệu chứng, tiền sử, thăm khám lâm sàng, xét nghiệm và các phương tiện chẩn đoán khác khi cần thiết. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm CT, MRI, nội soi hoặc các xét nghiệm chuyên sâu để có đánh giá đầy đủ hơn.

Thêm một góc nhìn để nâng cao giá trị thăm khám

Tại Bệnh viện Quân y 7, siêu âm là một trong những phương tiện chẩn đoán hình ảnh được sử dụng trong thăm khám, phát hiện, đánh giá và theo dõi nhiều bệnh lý. Từ những hình ảnh thu được, bác sĩ có thêm dữ liệu khách quan để kết hợp với các thông tin lâm sàng, từng bước xác định vấn đề sức khỏe và đưa ra hướng xử trí phù hợp cho từng người bệnh. Siêu âm không thay thế thăm khám lâm sàng, nhưng mang đến thêm một góc nhìn bên trong cơ thể – giúp bác sĩ có thêm cơ sở để nhận diện bất thường, theo dõi diễn biến bệnh và đưa ra quyết định lâm sàng phù hợp.

Truyền thông Bệnh viện Quân y 7